Tag Archives: CFP

CFP: Konferencja “Heretyk – to już tego mieczem, ogniem, klątwą, dzwonkiem”

Mamy przyjemność poinformować Państwa, iż nasza Komisja objęła patronatem nową inicjatywę Interdyscyplinarnego Koła Kultury Staropolskiej UW – zaplanowaną na 21-23 kwietnia br. konferencję ‘”Heretyk – to już tego mieczem, ogniem, klątwą, dzwonkiem”. Nonkonformizm religijny i heterodoksja w epoce nowożytnej’. Zachęcamy do zapoznania się ogłoszeniem oraz odwiedzenia strony Koła – tam można znaleźć zarówno formularz zgłoszeniowy, jak również informacje na temat dotychczasowej i bieżącej działalności Koła.

* * *

heretyk_top

W swoim Żywocie człowieka poćciwego Mikołaj Rej gani katolickich pasterzy i powiada:

kto by się chciał dopytywać o Niego a szukać świętych dróg, nauk a postępków Jego, to już „heretyk” – to już tego mieczem, ogniem, klątwą, dzwonkiem i każdym kstałtem prześladować. Jedno ten, który mocno stoi przy dekretach a przy dziwnych ustawach a wymyślech ludzkich […], to już „święty”, toby już tego kanonizować za żywota jego.

Uderzająca jest niezgoda pisarza z Nagłowic na tworzenie na tle konfesyjnym podziałów binarnych, dzielących na ortodoksję i tych, którzy zboczyli z właściwej drogi. Niezgoda ta każe jednak współczesnemu czytelnikowi postawić szereg pytań. Kto właściwie był wówczas „heretykiem”? Jakie przesłanki wiodły do opatrywania kogoś tym mianem? Jakie konsekwencje i cele miały dysputy teologiczne, ustanawiające obowiązującą wykładnię Pisma?

Nowożytny spór konfesyjny był początkowo polemiką przede wszystkim z doktrynami Kościoła katolickiego. Polemika ta – choć owocuje wyodrębnieniem się kościołów niezależnych od Rzymu – zasadza się na krytyce instytucji, jaką jest Kościół. Katolicyzm, luteranizm czy kalwinizm krzepną jednak z czasem w określonych formach, ustalają bądź rewidują rządzące nimi zasady. Niemniej ferwor i polemiczna swada konfesyjnych dyskutantów otworzyły wiele debat, które nie zyskały instytucjonalnego podsumowania; czasem też zmaterializowanym inicjatywom nie było dane zachować swojego zamierzonego kształtu czy w ogóle utrzymać się na religijnej mapie Europy. Jaki głos po nich pozostał?

Ortodoksja w zależności od tego, kto rościł sobie prawo do jej ustanawiania, przybierała różne formy i odcienie, wzniecając spory nowe i na nowo rozbudzając dyskusje z początków chrześcijaństwa. Ile więc było wyznaczników „właściwej drogi”, tyle przeciwstawnych im wymiarów herezji. Jaki dostęp ma współczesny badacz do źródeł literackich i historycznych świadczących o minionych polemikach, tezach i świadectwach funkcjonowania na wybranej drodze religijnej?

Spory konfesyjne puściły w ruch niezliczoną ilość pras drukarskich nowożytnej Europy: drukarnie Bazylei, Amsterdamu czy Rakowa utrwalały heterodoksyjną myśl na papierze. Czy można więc za Johannesem Burckhardtem, autorem Stulecia reformacji w Niemczech 1517-1617, uznać, że była to także rewolucja w wykorzystaniu mediów, które doprowadziły do zawiązania się nowych instytucji państwowych lub krytyki starych? W jaki sposób krytyka instytucji kościelnych, podbudowana kwestiami ściśle teologicznymi, przerodziła się w spory komentujące ordo rerum świeckiego świata? Jak wspomniane dyskusje odbiły się w wypowiedziach pozawerbalnych, utrwalonych w kodach wizualnych: rycinach na drukach ulotnych i w książkach, malarstwie, architekturze, rzeźbie, rzeczach i przedmiotach używanych na co dzień i od święta?

POSTULATY KONFERENCJI

W nawiązaniu do wydanego w 1993 zbioru studiów Lecha Szczuckiego chcemy ponownie zaproponować – po ponad dwudziestu latach – namysł nad tym, co oznaczał w epoce nowożytnej religijny nonkonformizm i jakie były jego konsekwencje, a także zastanowić się nad tym, jakie dzisiaj mamy narzędzia, by go badać.

Interesują nas zarówno prace analizujące społeczne i polityczne wymiary i konsekwencje odmienności religijnej oraz ich kulturowy wydźwięk, jak również prace edytorskie skupiające się na odczytywaniu poszczególnych dyskusji czy polemik religijnych. W związku z tym do udziału w konferencji zapraszamy filologów, historyków, historyków sztuki i kulturoznawców, a także teologów i religioznawców. Mamy nadzieję, że konferencja będzie mogła zgromadzić przedstawicieli wszystkich pokoleń badaczy.

 

PROPONOWANE KRĘGI ZAGADNIEŃ:

  • Nowożytne herezje oraz ich średniowieczne źródła.
  • Kto i jak tworzy „heretyka”? Konceptualizacja postaci heretyka w zależności od przyjętej „ortodoksyjnej” perspektywy.
  • „Radykalna reformacja” – pojęcie, bohaterowie, założenia.
  • Stronniczość źródeł: pułapki czyhające na edytora i interpretatora dzieł doby reformacji.
  • Polemika między ortodoksją i heterodoksją a kultura piśmienności i druku, a także pozawerbalny wymiar sporów konfesyjnych.
  • Nowożytne społeczeństwa wielowyznaniowe – postulat czy rzeczywistość?
  • Wpływ polemik reformatorów na instytucje świeckie: postulaty i rzeczywistość.
  • Reformacja wobec wyznań niechrześcijańskich: dialog reformatorów z judaizmem, islamem.
  • Wolnomyśliciele: próby łagodzenia sporów.
  • Siedemnastowieczni libertyni wobec wiary.
  • Kary i zagrożenia związane z zejściem z drogi wyznaczanej przez autorytety państwowe i kościelne.
  • Kościół katolicki wobec innowierców: obawy i strategie przeciwdziałania.
  • Rola konwersji wobec wielości ruchów religijnych i jej wektory.

 

INFORMACJE DOTYCZĄCE ZGŁOSZEŃ

Zgłoszenia prosimy wysyłać pod adresem kulturastaropolska[at]gmail.com do 20 marca 2016 roku.

Opłata konferencyjna wynosi 50 zł. Organizatorzy przewidują wydanie recenzowanej publikacji pokonferencyjnej.

Konferencja odbędzie się w dniach 21-23 kwietnia 2016 roku w Warszawie.

CFP: The Tree of Knowledge, 28-29 May 2015

We are happy to announce a call for papers for our next exciting event, organised by two members of our Commitee. For more details see below.

The Tree of Knowledge: Theories of Sciences and Arts in Central Europe, 1400−1700

Faculty of “Artes Liberales”, University of Warsaw, Poland
Date: 28th–29th May 2015

Call for Papers

We invite submissions for papers to be given at the forthcoming seminar on theories of knowledge in late medieval and early modern Central European sources. The seminar is open to all scholars working in the field of early modern intellectual history, or related disciplines such as history of philosophy or theology, but contributions from younger scholars (doctoral candidates and post-doctoral fellows) are particularly invited. It seeks to investigate the way in which new currents of reflection on epistemology, the structure of knowledge, and the relations between arts and sciences impacted the intellectual culture of Central Europe on a variety of different levels: from philosophy of knowledge and theoretical reflection, through pedagogical organisation and methodology – the reform of schools and universities, to the wider dissemination of knowledge through print, and the fostering of national and international intellectual networks. A particular focus will be on Ramism and the reception of Ramist, pre-Ramist and post-Ramist models in diverse intellectual and religious milieus of Central Europe. In this way the seminar aims to place Ramism (broadly understood) in a wider intellectual trajectory, stretching back to the Middle Ages and Renaissance and looking forward to the Enlightenment and Scientific Revolution.

Topics may include, but are not limited to, the following:

• The medieval and Renaissance roots of Ramist method and pedagogy.
• The metaphysical and anti-metaphysical dimensions of Ramism.
• The development of Ramism and its relation to competing Aristotelian, Lullist, Baconian and Comenian methodologies.
• Central European readers of Ramist, Lullist and related sources.
• New models of knowledge and their relation to the new natural sciences.
• Ramism, the confessionalisation of knowledge and ‘universal reformation’.
• The impact of new models of knowledge on the teaching of particular arts in Central Europe.
• Students’ notes as a source of knowledge on pedagogical practice.
• New models of knowledge and publishing in early modern Central Europe.
• The relation of Central European intellectual developments to those elsewhere in Europe or the New World.

Conveners: Dr. Simon J. G. Burton, Dr. Michał Choptiany

Proposals should be sent to the following address: arborscientiarum2015@gmail.com. Abstracts for papers of 20 minutes should be between 250 and 350 words in length. All applicants are also required to submit a brief biography of 200 words or less. The deadline for paper proposals is 31st March 2015. The organisers reserve the right to select up to 20 papers. All applicants will be informed about the results of the selection process in the first week of April. All participants will be invited to submit a draft version of their papers to the organisers before the seminar in order to enable the circulation of manuscripts among the participants before the seminar. The conference fee is € 50 and will partially cover the costs of organisation.