Tag Archives: heterodoksja

CFP: Konferencja “Heretyk – to już tego mieczem, ogniem, klątwą, dzwonkiem”

Mamy przyjemność poinformować Państwa, iż nasza Komisja objęła patronatem nową inicjatywę Interdyscyplinarnego Koła Kultury Staropolskiej UW – zaplanowaną na 21-23 kwietnia br. konferencję ‘”Heretyk – to już tego mieczem, ogniem, klątwą, dzwonkiem”. Nonkonformizm religijny i heterodoksja w epoce nowożytnej’. Zachęcamy do zapoznania się ogłoszeniem oraz odwiedzenia strony Koła – tam można znaleźć zarówno formularz zgłoszeniowy, jak również informacje na temat dotychczasowej i bieżącej działalności Koła.

* * *

heretyk_top

W swoim Żywocie człowieka poćciwego Mikołaj Rej gani katolickich pasterzy i powiada:

kto by się chciał dopytywać o Niego a szukać świętych dróg, nauk a postępków Jego, to już „heretyk” – to już tego mieczem, ogniem, klątwą, dzwonkiem i każdym kstałtem prześladować. Jedno ten, który mocno stoi przy dekretach a przy dziwnych ustawach a wymyślech ludzkich […], to już „święty”, toby już tego kanonizować za żywota jego.

Uderzająca jest niezgoda pisarza z Nagłowic na tworzenie na tle konfesyjnym podziałów binarnych, dzielących na ortodoksję i tych, którzy zboczyli z właściwej drogi. Niezgoda ta każe jednak współczesnemu czytelnikowi postawić szereg pytań. Kto właściwie był wówczas „heretykiem”? Jakie przesłanki wiodły do opatrywania kogoś tym mianem? Jakie konsekwencje i cele miały dysputy teologiczne, ustanawiające obowiązującą wykładnię Pisma?

Nowożytny spór konfesyjny był początkowo polemiką przede wszystkim z doktrynami Kościoła katolickiego. Polemika ta – choć owocuje wyodrębnieniem się kościołów niezależnych od Rzymu – zasadza się na krytyce instytucji, jaką jest Kościół. Katolicyzm, luteranizm czy kalwinizm krzepną jednak z czasem w określonych formach, ustalają bądź rewidują rządzące nimi zasady. Niemniej ferwor i polemiczna swada konfesyjnych dyskutantów otworzyły wiele debat, które nie zyskały instytucjonalnego podsumowania; czasem też zmaterializowanym inicjatywom nie było dane zachować swojego zamierzonego kształtu czy w ogóle utrzymać się na religijnej mapie Europy. Jaki głos po nich pozostał?

Ortodoksja w zależności od tego, kto rościł sobie prawo do jej ustanawiania, przybierała różne formy i odcienie, wzniecając spory nowe i na nowo rozbudzając dyskusje z początków chrześcijaństwa. Ile więc było wyznaczników „właściwej drogi”, tyle przeciwstawnych im wymiarów herezji. Jaki dostęp ma współczesny badacz do źródeł literackich i historycznych świadczących o minionych polemikach, tezach i świadectwach funkcjonowania na wybranej drodze religijnej?

Spory konfesyjne puściły w ruch niezliczoną ilość pras drukarskich nowożytnej Europy: drukarnie Bazylei, Amsterdamu czy Rakowa utrwalały heterodoksyjną myśl na papierze. Czy można więc za Johannesem Burckhardtem, autorem Stulecia reformacji w Niemczech 1517-1617, uznać, że była to także rewolucja w wykorzystaniu mediów, które doprowadziły do zawiązania się nowych instytucji państwowych lub krytyki starych? W jaki sposób krytyka instytucji kościelnych, podbudowana kwestiami ściśle teologicznymi, przerodziła się w spory komentujące ordo rerum świeckiego świata? Jak wspomniane dyskusje odbiły się w wypowiedziach pozawerbalnych, utrwalonych w kodach wizualnych: rycinach na drukach ulotnych i w książkach, malarstwie, architekturze, rzeźbie, rzeczach i przedmiotach używanych na co dzień i od święta?

POSTULATY KONFERENCJI

W nawiązaniu do wydanego w 1993 zbioru studiów Lecha Szczuckiego chcemy ponownie zaproponować – po ponad dwudziestu latach – namysł nad tym, co oznaczał w epoce nowożytnej religijny nonkonformizm i jakie były jego konsekwencje, a także zastanowić się nad tym, jakie dzisiaj mamy narzędzia, by go badać.

Interesują nas zarówno prace analizujące społeczne i polityczne wymiary i konsekwencje odmienności religijnej oraz ich kulturowy wydźwięk, jak również prace edytorskie skupiające się na odczytywaniu poszczególnych dyskusji czy polemik religijnych. W związku z tym do udziału w konferencji zapraszamy filologów, historyków, historyków sztuki i kulturoznawców, a także teologów i religioznawców. Mamy nadzieję, że konferencja będzie mogła zgromadzić przedstawicieli wszystkich pokoleń badaczy.

 

PROPONOWANE KRĘGI ZAGADNIEŃ:

  • Nowożytne herezje oraz ich średniowieczne źródła.
  • Kto i jak tworzy „heretyka”? Konceptualizacja postaci heretyka w zależności od przyjętej „ortodoksyjnej” perspektywy.
  • „Radykalna reformacja” – pojęcie, bohaterowie, założenia.
  • Stronniczość źródeł: pułapki czyhające na edytora i interpretatora dzieł doby reformacji.
  • Polemika między ortodoksją i heterodoksją a kultura piśmienności i druku, a także pozawerbalny wymiar sporów konfesyjnych.
  • Nowożytne społeczeństwa wielowyznaniowe – postulat czy rzeczywistość?
  • Wpływ polemik reformatorów na instytucje świeckie: postulaty i rzeczywistość.
  • Reformacja wobec wyznań niechrześcijańskich: dialog reformatorów z judaizmem, islamem.
  • Wolnomyśliciele: próby łagodzenia sporów.
  • Siedemnastowieczni libertyni wobec wiary.
  • Kary i zagrożenia związane z zejściem z drogi wyznaczanej przez autorytety państwowe i kościelne.
  • Kościół katolicki wobec innowierców: obawy i strategie przeciwdziałania.
  • Rola konwersji wobec wielości ruchów religijnych i jej wektory.

 

INFORMACJE DOTYCZĄCE ZGŁOSZEŃ

Zgłoszenia prosimy wysyłać pod adresem kulturastaropolska[at]gmail.com do 20 marca 2016 roku.

Opłata konferencyjna wynosi 50 zł. Organizatorzy przewidują wydanie recenzowanej publikacji pokonferencyjnej.

Konferencja odbędzie się w dniach 21-23 kwietnia 2016 roku w Warszawie.